Σαν σήμερα, πριν από 43 χρόνια πέθανε ο μεγάλος Χιλιανός κομμουνιστής ποιητής και ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές του 20ού αιώνα Πάμπλο Νερούδα. «Ποίηση και πάλη των τάξεων οι στίχοι μου», είχε πει ο ίδιος στο Συνέδριο των οπαδών της ειρήνης στο Μεξικό. «Οι στίχοι μου δε θέλουνε να υποταχτούνε στο αποκαρδιωτικό δράμα ενός κόσμου σε παρακμή, ούτε και στην αφηρημένη και βασανιστική λατρεία για προσκύνηση για ό,τι δε σημαίνει πια τίποτα το ζωντανό».

Ο Σεπτέμβρης του 1973
Στις 6 Σεπτέμβρη του 1973, ο χιλιάνικος λαός τιμά τον ποιητή του, στο Στάδιο του Σαντιάγο. Παρών και ο ίδιος, παρά την άσχημη κατάσταση της υγείας του. Στις 11 Σεπτέμβρη, με τις πλάτες των ΗΠΑ, εκδηλώνεται και επικρατεί στρατιωτικό πραξικόπημα με επικεφαλής τον στρατηγό Πινοσέτ, που ανατρέπει την κυβέρνηση της Λαϊκής Ενότητας η οποία διήρκεσε 1.141 μέρες. Ο Πρόεδρος Σαλβαδόρ Αλιέντε πεθαίνει ηρωικά, υπερασπιζόμενος το προεδρικό μέγαρο.

Τα γεγονότα επιδεινώνουν την υγεία του Νερούδα , που βρίσκεται σε κατ’ οίκον περιορισμό και στερούμενος και την ιατρική περίθαλψη. Πεθαίνει στις 23 Σεπτέμβρη.

Ο χιλιάνικος λαός, παρά τις σκληρές διώξεις, αψηφά την προειδοποίηση του καθεστώτος, να μη γίνει η κηδεία του Νερούδα δημόσιο γεγονός και συνοδεύει στην τελευταία κατοικία του τον ποιητή, τραγουδώντας τη Διεθνή και τον Ύμνο της Unidad Popular. Η κηδεία του Νερούδα μετατρέπεται στην πρώτη αντίσταση του χιλιάνικου λαού στη χούντα του Πινοσέτ.

Ζωή γεμάτη ποίηση κι αγώνες
Γεννήθηκε στο Παράλ, στις 12 Ιουλίου του 1904. Από μικρός διαβάζει φημισμένους Λατινοαμερικανούς και Ευρωπαίους συγγραφείς. Στο Γυμνάσιο, η καθηγήτριά του Γκαμπριέλα Μιστράλ, η πρώτη Λατινοαμερικάνα που πήρε Νόμπελ Λογοτεχνίας, τον μυεί στην κλασική ρωσική λογοτεχνία.

Γυμνασιόπαιδο, ακόμα, δημοσιεύει ποιήματά του σε εφημερίδες και περιοδικά, με διάφορα ψευδώνυμα, αφού δεν του επιτρέπει ο πατέρας του. Έτσι υιοθετεί και το όνομα Νερούδα , από τον Τσέχο συγγραφέα Γιαν Νερούντα. Το πραγματικό του όνομα ήταν Νεφτάλι Ρικάρντο Ρέγιες. Σπουδάζει στο Πανεπιστήμιο του Σαντιάγο γαλλική φιλολογία και μετέχει στους φοιτητικούς αγώνες. Αφήνει το Πανεπιστήμιο για να αφοσιωθεί στην ποίηση. Το 1923 δημοσιεύει το πρώτο του ποιητικό βιβλίο «Ηλιοβασιλέματα».

Το 1927 μπαίνει στο διπλωματικό Σώμα. Από το 1934-1937 είναι διπλωμάτης στην Ισπανία. Παίρνει μέρος στη μάχη του ισπανικού λαού. «Ο κόσμος άλλαξε κι έχει αλλάξει και η ποίησή μου», λέει κάπου. Το 1937 γράφει την ποιητική συλλογή «Ισπανία στην καρδιά». Το 1942 και το 1943 γράφει δυο «Τραγούδια αγάπης για το Στάλινγκραντ».

«Στα τέλη του 1943 ξαναγύρισα στο Σαντιάγο. Εγκαταστάθηκα στο σπίτι που απόκτησα με το σύστημα των δόσεων. Η χώρα μου δεν είχε αλλάξει: Τρομερή φτώχεια στις περιοχές των μεταλλείων και η κομψή κοινωνία που γέμιζε το Κάντρι Κλαμπ. Επρεπε ν’ αποφασίσω. Η απόφασή μου μού στοίχισε καταδιώξεις και στιγμές εκρηκτικές», γράφει ο Νερούδα . Στις 15/7/1945 οργανώνεται στο Κομμουνιστικό Κόμμα της Χιλής, του οποίου εκλέγεται και γερουσιαστής.

Ο Νερούδα , επειδή καταγγέλλει τον εκλεγμένο και με τις ψήφους του ΚΚΧ Πρόεδρο Γκονσάλες Βιδέλα, διώκεται. Με εντολή του παράνομου πλέον ΚΚΧ, βγαίνει στην παρανομία. Διασχίζοντας τις βουνοκορφές των Ανδεων, περνά στην Αργεντινή. Με το διαβατήριο του φημισμένου Αργεντινού μυθιστοριογράφου Μιγκέλ Ανχελ Αστούριας, φθάνει στο Παρίσι. Οι Πικάσο, Ελυάρ και Αραγκόν φροντίζουν να του δοθεί πολιτικό άσυλο και γαλλικό διαβατήριο.

Το 1950 έγινε μέλος του Παγκοσμίου Συμβουλίου Ειρήνης. Την ίδια χρονιά εκδίδεται στο Μεξικό το μεγάλο έργο του, Canto General, το οποίο περίπου 20 χρόνια αργότερα θα μελοποιούσε με μοναδικό τρόπο ο Μίκης Θεοδωράκης.

Τα χρόνια που ακολούθησαν ξαναταξίδεψε σε σοσιαλιστικές χώρες, δυτικές και λατινοαμερικάνικες. Στη σοσιαλιστική Κούβα, έγινε φίλος με τους ηγέτες της επανάστασής της Φιντέλ Κάστρο και Τσε Γκεβάρα, στους οποίους αφιερώνει πολλές σελίδες των απομνημονευμάτων του, ενώ στην ΕΣΣΔ γνωρίζει σπουδαίους Σοβιετικούς δημιουργούς και τον Τούρκο ποιητή Ναζίμ Χικμέτ. Τις εμπειρίες από τα ταξίδια του στην ΕΣΣΔ καταγράφει  στο λυρικό ημερολόγιο «Τα αμπέλια και ο άνεμος».

Ο Νερούδα, τα βραβεία και ο Γιάννης Ρίτσος

Το 1951 τού απονέμεται το βραβείο «Στάλιν». Πολύ αργότερα, το 1972 θα του δοθεί και το βραβείο Νόμπελ. Παρ’ όλα αυτά δε δίστασε να τονίσει: «Υπάρχει ένας άλλος ποιητής, που αξίζει πολύ περισσότερο από μένα αυτή την τιμή, ο Γιάννης Ρίτσος».

Από την πλευρά του ο Ρίτσος είχε γράψει σε ποίημά του, το 1955:
«Πάμπλο
Πάμπλο Νερούδα
αδερφέ μου
αδερφέ του κόσμου.
Το γράμμα που μου ‘στειλες δεν το ‘λαβα –
Πολλά σίδερα βάζουν στη νύχτα
για να μην ανταμώσουνε τα χέρια μας.
Δεν ξέρουν
πως τα χέρια μας σκάβουν κάτω από τα σίδερα.
Δεν ξέρουν
πως οι στίχοι μας ανατέλλουν πάνω από τα σίδερα.
Δεν ξέρουν πως για εμάς σίδερα δεν υπάρχουν…»

Στη δεκαετία του 1960, το ΚΚΧ απονέμει στον Νερούδα το μετάλλιο «Ρεκαμπάρεν» (η ανώτατη κομματική διάκριση στη μνήμη του πρωτοπόρου «οδηγητή» της εργατικής τάξης της Χιλής).

Ο Νερούδα, στην αυτοβιογραφία του, αναφερόμενος στις πολλές τιμητικές διακρίσεις που είχε  λάβει σημειώνει: «Αν και πολλά βραβεία μού δόθηκαν, κανένα δεν μπορεί να παραβληθεί με το τελευταίο βραβείο. Να είμαι ο ποιητής του λαού μου. Το μεγάλο, το μοναδικό μου βραβείο είναι αυτό κι όχι τα βιβλία μου που μεταφράστηκαν σ’ όλες τις γλώσσες του κόσμου, ούτε τα βιβλία που γράφτηκαν για να αναλύσουν τα λόγια μου».

Η υποψηφιότητα για Πρόεδρος της Χιλής, και ο Σαλβαδόρ Αλιέντε

Στα 1970, ένα πρωί, διηγείται ο ποιητής, τον επισκέφτηκαν στο σπίτι του «ο γενικός γραμματέας του κόμματός μου και άλλοι σύντροφοι. Έρχονταν να μου προσφέρουν την υποψηφιότητα για την Προεδρία της Δημοκρατίας, για λογαριασμό του κόμματός μας, υποψηφιότητα που θα πρότειναν στα έξι – εφτά κόμματα της «Λαϊκής Ενότητας»».

Ο Νερούδα δέχτηκε, υπό τον όρο, όπως συμφώνησαν, να παραιτηθεί αν βρεθεί άλλος υποψήφιος. Με την υποψηφιότητά του, «άρπαξε φωτιά» η ψυχή του χιλιάνικου λαού. Χιλιάδες λαού τον αγκάλιαζαν και τον φιλούσαν.
«Σε μιαν ευτυχή στιγμή έφθασε η είδηση: Ο Αλιέντε βέβαιος υποψήφιος της «Λαϊκής Ενότητας«». Ο Νερούδα παραιτείται όπως είχε συμφωνηθεί και μιλώντας σε προεκλογική συγκέντρωση, ζητά από το λαό να ψηφίσει τον Αλιέντε.

Εγώ θα μείνω με τους εργάτες να τραγουδήσω
(…) για των ψαράδων τον ωκεανό,
για το ψωμί των παιδικών μας αηδονιών,
και για την αγροτιά και για τ’ αλεύρι μας,
τη θάλασσα, το ρόδο και το στάχυ,
τους σπουδαστές, τους ναύτες, τους φαντάρους,
για όλους τους λαούς σ’ όλους τους τόπους,
για τη λυτρωτική τη θέληση
των πορφυρών λαβάρων της αυγής.
Πάλεψε πλάι μου, κι εγώ θα σου χαρίσω τα όπλα όλα της ποίησής μου»

Η εκταφή του Νερούδα, 40 χρόνια μετά τον θάνατό του

Ο θάνατός του «από φυσικά αίτια», καθώς είχε καρκίνο, λίγες μόνο ημέρες μετά την εκδήλωση του πραξικοπήματος, ξεσήκωσε φήμες σχετικά με εμπλοκή του νέου δικτάτορα Πινοσέτ σε αυτόν.

Οι φήμες δεν «ξεθύμαναν» ποτέ, και το 2013, ύστερα από αίτημα του Κομμουνιστικού Κόμματος Χιλής, οι αρχές αποδέχτηκαν να γίνει εκταφή της σωρού του για να διαπιστωθούν τα ακριβή αίτια θανάτου.

Δύο χρόνια αργότερα, τον Μάρτιο του 2015, το Υπουργείο Εσωτερικών της Χιλής με ανακοίνωσή του σημειώνει ότι από την έρευνα προκύπτει ότι «είναι εξαιρετικά πιθανό, και απόλυτα εφικτό, να ευθύνεται ένα τρίτο πρόσωπο» για τον θάνατο του Πάμπλο Νερούδα.

Πηγές: Ριζοσπάστης, atexnos.gr, Independent, Guardian
Επιμέλεια: Αντώνης Ρηγόπουλος


loading...

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ