Του Niko Ago*

Με σχεδόν 60 εκατομμύρια ανθρώπους, βιαίως εκτοπισθέντων σε παγκόσμιο επίπεδο και διασταυρώσεις πλοίων στη Μεσόγειο, στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων, σχεδόν καθημερινά, γίνεται ολοένα και πιο συνηθισμένο, να βλέπουμε τους όρους «πρόσφυγα» και «μετανάστη» να χρησιμοποιούνται εναλλακτικά στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και δημόσιο λόγο. Αλλά, υπάρχει κάποια διαφορά μεταξύ των δύο; Και αν ναι, έχει σημασία;

Ναι, υπάρχει μια διαφορά, και έχει σημασία. Οι δύο όροι έχουν διακριτές και διαφορετικές έννοιες, και η σύγχυσή τους οδηγεί σε προβλήματα και για τους δύο πληθυσμούς. Παρακάτω θα εξηγήσουμε γιατί:

Οι πρόσφυγες είναι άτομα που εγκαταλείπουν τις χώρες τους , είτε από ένοπλες συγκρούσεις είτε από διώξεις. Η κατάστασή τους είναι συχνά τόσο επικίνδυνη και απαράδεκτη, που αναγκάζονται να διασχίζουν τα εθνικά σύνορα, για να αναζητήσουν ασφάλεια σε γειτονικές χώρες, και έτσι να γίνουν διεθνώς αναγνωρισμένη ως «πρόσφυγες», με πρόσβαση σε βοήθεια από τα κράτη, την UNHCR και άλλους οργανισμούς. Είναι τόσο αναγνωρισμένοι με ακρίβεια, επειδή είναι πάρα πολύ επικίνδυνο για αυτούς, να επιστρέψουν στην πατρίδα τους, και χρειάζονται καταφύγιο αλλού. Η άρνηση ασύλου σε αυτούς τους ανθρώπους, έχει δυνητικά θανατηφόρες συνέπειες.

Οι πρόσφυγες ορίζονται και προστατεύονται από το διεθνές δίκαιο. Η Σύμβαση του 1951 και το Πρωτόκολλο του 1967, καθώς και άλλα νομικά κείμενα, όπως η Σύμβαση του ΟΑΕ του 1969, παραμένουν ο ακρογωνιαίος λίθος της σύγχρονης προστασίας των προσφύγων. Οι νομικές αρχές που τα κατοχυρώνουν, έχουν διεισδύσει σε αμέτρητες άλλες διεθνείς, περιφερειακές και εθνικές νομοθεσίες και πρακτικές. Η Σύμβαση του 1951, ορίζει ποιος είναι πρόσφυγας και περιγράφει τα βασικά δικαιώματα, τα οποία, τα κράτη πρέπει να παρέχουν στους πρόσφυγες. Μια από τις πιο θεμελιώδεις αρχές, που καθορίζονται στο διεθνές δίκαιο, είναι ότι οι πρόσφυγες δεν πρέπει να απελαύνονται ή να επιστρέφονται σε χώρες με συνθήκες όπου η ζωή και η ελευθερία τους, θα αντιμετωπίσει απειλή.

Η προστασία των προσφύγων έχει πολλές πτυχές. Αυτές περιλαμβάνουν την ασφάλεια από το να επιστρέψουν στους κινδύνους που έχουν εγκαταλείψει, την πρόσβαση στις διαδικασίες χορήγησης ασύλου, που θα είναι δίκαιο και αποτελεσματικό, αλλά και μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα θα γίνονται σεβαστά, για να μπορέσουν να ζήσουν με αξιοπρέπεια και ασφάλεια. Ταυτόχρονα, τους βοηθά να βρουν μια πιο μακροπρόθεσμη λύση. Τα κράτη μέλη του ΟΗΕ, φέρουν την πρωταρχική ευθύνη για την προστασία των προσφύγων. Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ, σε αυτά τα πλαίσια, συνεργάζεται στενά με τις κυβερνήσεις, συμβουλεύοντας και στηρίζοντάς τες, για την υλοποίηση των αρμοδιοτήτων τους.

Από την άλλη, οι μετανάστες δεν επιλέγουν να μετακινηθούν λόγω κάποιας άμεσης απειλής δίωξης ή θανάτου, αλλά, κυρίως, για να βελτιώσουν τη ζωή τους, με την εξεύρεση εργασίας, ή σε ορισμένες περιπτώσεις, για λόγους εκπαίδευσης, οικογενειακής επανένωση, ή για άλλους λόγους. Σε αντίθεση με τους πρόσφυγες, που δεν μπορούν να επιστρέψουν με ασφάλεια στο σπίτι, οι μετανάστες δεν αντιμετωπίζουν τέτοια εμπόδια, αν χρειαστεί να επιστρέψουν. Αυτοί, εάν επιλέξουν να επιστρέψουν στην πατρίδα τους, θα συνεχίσουν να λαμβάνουν την προστασία της κυβέρνησής τους.

Μεμονωμένα για κυβερνήσεις, η διάκριση αυτή είναι σημαντική. Οι χώρες ασχολούνται με τους μετανάστες, σύμφωνα με δικούς τους νόμους και διαδικασίες μετανάστευσης. Από την άλλη, οι χώρες ασχολούνται με πρόσφυγες, σύμφωνα με τους κανόνες προστασίας των προσφύγων και ασύλου, που ορίζονται τόσο από το εθνικό όσο και από το διεθνές δίκαιο. Οι χώρες έχουν συγκεκριμένες ευθύνες απέναντι σε όσους αναζητούν άσυλο στο έδαφός τους ή στα σύνορά τους. Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ, βοηθά και συμβουλεύει τις χώρες, να αντιμετωπίσουν τις ευθύνες ασύλου και προστασίας των προσφύγων.

Συχνά, οι πολιτικοί έχουν έναν τρόπο να παρεμβαίνουν σε τέτοιου είδους συζητήσεις. Συγχωνεύοντας τους όρους «πρόσφυγες» και «μετανάστες», μπορεί να προκύψουν σοβαρές συνέπειες για τη ζωή και την ασφάλεια των προσφύγων. Καταργώντας τους δύο όρους, απομακρύνει την προσοχή από συγκεκριμένες νομικές προστασίες που χρειάζονται οι πρόσφυγες. Επίσης, μπορεί να υπονομεύσει την υποστήριξη του κοινού για τους πρόσφυγες, και τον θεσμό του ασύλου, σε μια εποχή όπου οι πρόσφυγες χρειάζονται την προστασία περισσότερο από ποτέ. Θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε όλους τους ανθρώπους με σεβασμό και αξιοπρέπεια. Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα των μεταναστών, γίνονται σεβαστά. Ταυτόχρονα, θα πρέπει, επίσης, να παρέχουμε την κατάλληλη νομική προστασία και βοήθεια στους πρόσφυγες, λόγω της ιδιαίτερα δύσκολης θέσης τους.

Πίσω στην Ευρώπη, τώρα,όπου μεγάλος αριθμός ατόμων φθάνουν φέτος και πέρυσι με βάρκες στην Ελλάδα, την Ιταλία και αλλού. Τι είναι αυτοί; Πρόσφυγες ή μετανάστες;

Στην πραγματικότητα, τυχαίνει να είναι και τα δύο. Η πλειονότητα των ατόμων που φθάνουν φέτος στην Ιταλία και την Ελλάδα, κυρίως προέρχονται από χώρες βυθισμένες σε πόλεμο ή που διαφορετικά, θεωρούνται ότι είναι «παραγωγής προσφύγων», και για τους οποίους, είναι απαραίτητη η διεθνή προστασία. Ταυτόχρονα, ένα μικρότερο ποσοστό είναι από αλλού, και για πολλά από αυτά τα άτομα, ο όρος «μετανάστης» θα ήταν σωστός.

Στην Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ, χρησιμοποιείται ο όρος «προσφύγων και μεταναστών», όταν γίνεται λόγος για μετακινήσεις ανθρώπων δια θαλάσσης ή σε άλλες περιπτώσεις, όπου πιστεύεται ότι και οι δύο ομάδες μπορούν να είναι παρούσες – οι κίνησης των σκαφών στη Νοτιοανατολική Ασία, που μεταφέρουν ανθρώπους, είναι ένα άλλο παράδειγμα. Λέμε «πρόσφυγες» όταν εννοούμε ανθρώπους που φεύγουν από τον πόλεμο ή τις διώξεις, πέρα ​​από κάθε διεθνή σύνορα. Και λέμε «μετανάστες», όταν εννοούμε τα άτομα που μετακινούνται για λόγους που δεν περιλαμβάνονται στον νομικό ορισμό του πρόσφυγα. Ελπίζουμε ότι οι άλλοι θα σκεφθούν να κάνουν το ίδιο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η επιλογή των λέξεων έχει σημασία.

*Το παραπάνω κείμενο, είναι μετάφραση από τα αγγλικά, όπως αναρτήθηκε στο site του UNHCR, και γράφτηκε από τον Adrian Edwards, εκπρόσωπο τύπου της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Στις σημερινές συνθήκες, με τα MME, περισσότερο να μπερδεύουν παρά να ενημερώνουν τους αναγνώστες, με την σύγχυση στη χρήση των λέξεων «πρόσφυγες» και «μετανάστες», αποτελεί, δίχως άλλο, μια πολύ χρήσιμη βοήθεια. Έναν οδηγό που θα μας αποτρέψει να συγχέουμε τις έννοιες. Απλές εκ πρώτης όψεως, με πολύ μεγάλες συνέπειες, όμως, για τους πρόσφυγες και την αντιμετώπισή τους. Και περισσότερο απ’όλα, το χρειαζόμαστε στα ελληνικά Μέσα, λόγω και του μεγάλου όγκου των προσφύγων που δέχεται η χώρα, ως πρώτη χώρα υποδοχής.

SHARE

loading...

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ